Zapalenie stawów i artroza to złożone choroby atakujące stawy. Ze względu na podobne objawy wiele osób uważa, że są to choroby identyczne, jednak tak nie jest. Zapalenie stawów i artroza różnią się przyczynami choroby, charakterem jej rozwoju, obszarem uszkodzenia i wymagają zupełnie innego leczenia.
Załóżmy, że dwie osoby udały się do lekarza, skarżąc się na ból stawów. U jednego zdiagnozowano artretyzm, u drugiego artrozę. Obaj pacjenci, siedząc w kolejce, mieli czas na krótkie omówienie swoich problemów zdrowotnych.
Okazało się, że ich objawy są bardzo podobne: bolą ich stawy, nie zginają się/rozginają na pełnych obrotach, nie dają odpoczynku ani w nocy, ani w ciągu dnia. Nawet diagnozy są podobne, ale wciąż różne. Jaka jest różnica między zapaleniem stawów a artrozą, jeśli obie choroby wpływają na stawy?
Co to jest zapalenie stawów
Zapalenie stawów jest chorobą zapalną stawów. Zawsze poprzedza je uszkodzenie tkanki kostnej lub chrzęstnej przez jakiś czynnik.
Ze zniszczonych komórek uwalniają się substancje biologicznie czynne, które wywołują reakcję zapalną. Naczynia w dotkniętym obszarze rozszerzają się i wypełniają krwią: dzięki temu komórki odpornościowe przedostają się do tkanki stawowej, aby zwalczyć czynnik uszkadzający.
Jednocześnie płynna część krwi opuszcza łożysko naczyniowe i tworzy się obrzęk, który ogranicza obszar zapalenia. W ten sposób organizm chroni się przed rozległymi uszkodzeniami powodowanymi przez bakterie, ciała obce i chemikalia.
Po całkowitym lub częściowym usunięciu czynnika chorobotwórczego rozpoczyna się proces gojenia. Jeśli uszkodzenie było niewielkie, przywracana jest normalna funkcja tkanki. Głębokie defekty goją się poprzez bliznę, obszar szorstkiej tkanki łącznej, który nie pełni normalnej funkcji narządu.
Zapalenie stawów przechodzi przez wszystkie te etapy:
- zmiana – uszkodzenie;
- wysięk – powstawanie obrzęku;
- proliferacja - gojenie.
Powody
Istnieje wiele przyczyn choroby, podajemy główne:
- infekcja paciorkowcowa (zapalenie migdałków, szkarlatyna) często powoduje powikłanie - reumatyzm;
- agresywne autoprzeciwciała – białka wytwarzane przez organizm do walki z własnymi tkankami; sytuacja ta rozwija się, gdy dochodzi do błędu w obronie immunologicznej, przez co postrzega ona stawy jako element obcy dla organizmu - reumatoidalne zapalenie stawów;
- naruszenie metabolizmu puryn prowadzi do odkładania się kryształów kwasu moczowego w stawach - dna moczanowa;
- reakcje alergiczne mogą obejmować tkankę stawową z rozwojem reakcji zapalnej - alergiczne zapalenie stawów;
- długotrwałe stosowanie niektórych leków powoduje stany zapalne (izoniazyd, D-penicyliny, hydralazyna, proboinami) – polekowe zapalenie stawów;
- bakterie przedostają się przez krwioobieg lub podczas operacji - zakaźne zapalenie stawów;
- infekcja wirusowa lub bakteryjna w dowolnej lokalizacji może pośrednio wpływać na tkankę stawową – jest to reaktywne zapalenie stawów;
- ostry uraz - niedawne uszkodzenie (uderzenie, siniak, pęknięcie torebki).
Objawy
Choroba charakteryzuje się ostrym początkowym etapem, to znaczy na tle pełnego zdrowia u osoby rozwija się ostry ból stawu. Formy autoimmunologiczne charakteryzują się symetrycznym uszkodzeniem małych stawów - stawów międzypaliczkowych palców, nadgarstków i łokci.
W zdecydowanej większości przypadków dna moczanowa zaczyna się od zapalenia stawu pomiędzy dużym palcem a stopą. W przypadku bakteryjnego i reaktywnego zapalenia stawów duże stawy są zwykle zajęte po jednej stronie: kolanowej, biodrowej, krzyżowej (na styku kręgosłupa z kośćmi miednicy).
Reumatyzm rozwija się na tle gorączki i ogólnego osłabienia, zwykle poprzedzonego bólem gardła. Z gorączką może wystąpić ciężkie zapalenie kości, tkanki chrzęstnej i błony maziowej, ogólne zatrucie: ból głowy, osłabienie, brak apetytu.
Skóra nad stawem staje się czerwona i staje się gorętsza w dotyku niż inne obszary. Zewnętrznie wygląda na spuchnięty i zwiększa swoją objętość. Jeśli zmiana występuje tylko po jednej stronie, widoczna jest różnica między kończyną zdrową a chorą.
Ograniczony ruch wiąże się z obrzękiem i bólem. Jeśli jama stawowa jest lekko zaogniona, działa prawie całkowicie. Przy wyraźnej reakcji patologicznej całą jamę maziową można wypełnić płynem - w tym przypadku ruchliwość jest znacznie ograniczona.
Leczenie
Leczenie prowadzi lekarz pierwszego kontaktu, reumatolog lub traumatolog – jeżeli przyczyną jest uszkodzenie mechaniczne. Terapia ma na celu wyeliminowanie czynnika prowokującego i zatrzymanie stanu zapalnego.
W przypadku bakteryjnego i reaktywnego zapalenia stawów potrzebne są antybiotyki, w przypadku autoimmunologicznego zapalenia stawów - cytostatyki lub glukokortykoidy, w przypadku alergicznego zapalenia stawów - glukokortykoidy i leki przeciwhistaminowe.
Płyn zapalny usuwa się za pomocą strzykawki lub specjalnego odsysania podczas artroskopii. Staw jest unieruchomiony na cały okres ostrego stanu zapalnego. Następnie pacjentowi pokazywane są ćwiczenia terapeutyczne przywracające ruchomość stawów.
Porada lekarza
Z osobistej praktyki i doświadczenia zawodowego kolegów wynika, że okłady z żelatyną dobrze sprawdziły się w stanach zapalnych stawów o dowolnej etiologii. Są łatwe w wykonaniu i tanie. Gazę należy złożyć w kilku warstwach, długość i szerokość powinny być takie, aby wystarczyły na bolący staw. Złożoną gazę zanurzyć w gorącej wodzie, wycisnąć i wyprostować. Posypujemy cienką warstwą żelatyny, zwijamy tak, aby znalazła się w środku, jak w torebce i się nie wysypała. Połóż go na stawie, owiń od góry plastikową torbą i zabezpiecz bandażem i/lub plastrem samoprzylepnym. Kompres można nosić do 3 godzin, rób to 2 razy dziennie przez 2 tygodnie. Zwykle efekt jest odczuwalny w 4-5 dniu stosowania, jednak aby osiągnąć pożądany efekt, terapię należy kontynuować; jeśli kurs zostanie przerwany, ból powróci.
Co to jest artroza
Artroza (inaczej choroba zwyrodnieniowa stawów) jest chorobą zwyrodnieniową. Polega na pogorszeniu odżywienia chrząstki stawowej, wolniejszej regeneracji i stopniowym jej ścieńczeniu.
Mówiąc najprościej, warstwa chrząstki jest usuwana szybciej niż jest przywracana. Kostne powierzchnie stawowe są odsłonięte. Nie są tak gładkie jak chrząstki i podczas ruchu ocierają się o siebie z dużą siłą. Płytki kostne ulegają częściowemu zniszczeniu i rozwija się łagodny, przewlekły stan zapalny.
W miarę postępu choroby w stawie narastają kolce kostne – reakcja ochronna tkanki na ciągłe uszkodzenia. Zapobiegają przesuwaniu się powierzchni względem siebie i upośledzeniu ruchomości stawu.
Choroba zwyrodnieniowa stawów u większości osób zaczyna postępować po 30-40 latach, trwa latami, jej objawy są łagodne lub umiarkowane.
Choroba zwyrodnieniowa stawów kręgowych jest powszechnie nazywana osteochondrozą.
Powody
Istnieją czynniki predysponujące, które powodują rozwój patologii we wczesnym wieku i komplikują jej przebieg:
- duża aktywność fizyczna u sportowców;
- otyłość;
- historia urazów stawów;
- choroby naczyniowe;
- siedzący tryb życia;
- naruszenie normalnej konfiguracji stawu, na przykład płaskostopiem;
- długotrwałe narażenie na wibracje;
- u kobiet - brak równowagi hormonalnej lub menopauza.
Objawy
Duże stawy są zwykle zajęte po jednej stronie: kolanowej, biodrowej, krzyżowej. Choroba zaczyna się niezauważona. Początkowo ból jest rzadki i wiąże się ze znaczną aktywnością fizyczną.
Dyskomfort ustępuje tego samego dnia lub po kilku dniach, jeśli dana osoba zdoła odpocząć. W miarę postępu choroby intensywność bólu wzrasta i występuje nawet przy normalnych codziennych czynnościach.
Ruchomość stawu stopniowo maleje, aż w wyniku choroby zostaje całkowicie utracona. Ruchy dotkniętej kończyny powodują silny ból. Choroba zwyrodnieniowa stawów może się pogorszyć w zależności od rodzaju zapalenia stawów - płyn gromadzi się w jamie stawowej, skóra na niej staje się czerwona i staje się gorąca. Po ustąpieniu reakcji zapalnej przebieg choroby wraca do poprzedniego przebiegu.
Leczenie
Leczenie artrozy prowadzi traumatolog, ortopeda, a czasem chirurg. Terapia ma na celu przywrócenie procesów metabolicznych w chrząstce, poprawę odżywienia stawów i wyeliminowanie reakcji zapalnej. Leczenie trwa całe życie, może być ciągłe lub obejmować cykle leczenia.
W okresie międzynapadowym przepisuje się chondroprotektory w postaci tabletek i maści, ćwiczeń terapeutycznych i masażu. W przypadku zaostrzenia chondroprotektory podaje się dożylnie lub domięśniowo razem z lekami przeciwbólowymi i przeciwzapalnymi. Traumatolog może co kilka miesięcy wstrzykiwać leki ochronne bezpośrednio do stawu.
Zaawansowane stadia choroby wymagają interwencji chirurgicznej, podczas której chory staw zostaje zastąpiony sztucznym.
Różnice między chorobami
| Znak | Zapalenie stawów | Artroza |
| Przyczyna choroby | Zapalenie | Zwyrodnienie tkanki chrzęstnej |
| Aktualny | Ostry, przewlekły z zaostrzeniami | Chroniczne |
| Ból | Intensywny od samego początku, bardziej wyraźny rano | Na początku choroby jest słaba, ale stopniowo wzrasta. Zwiększa się wieczorem i po wysiłku fizycznym |
| Ruchy | Konieczne jest „rozproszenie” - rano po śnie stawy są najmniej ruchliwe | Mobilność zmniejsza się stopniowo, nie ma sztywności porannej |
| Dotknięte stawy | Małe stawy dłoni i stóp są zajęte symetrycznie. Duże cierpią na infekcję bakteryjną | Jeden lub więcej dużych stawów po różnych stronach ciała |
| Badanie krwi | Wyraźne zmiany zapalne w ogólnym badaniu krwi, czynnik reumatoidalny, białko C-reaktywne, przeciwciała przeciwko patogenom | Brak charakterystycznych zmian |
| Rentgen | Zmiany etapowe, osteoporoza – zanik tkanki kostnej, cysty w kościach | Stopniowe zmiany, deformacja szpary stawowej, pojawienie się kolców kostnych i wyrostków. |
| Podstawowe leczenie | Leki przeciwzapalne | Chondroprotektory |
Cechą wspólną obu chorób jest postępujący przebieg ze stopniową utratą sprawności ruchowej. Autoimmunologiczne zapalenie stawów często objawia się w młodym wieku, kiedy dana osoba nadal nie dba o swoje zdrowie.
Należy pamiętać, że długotrwały ból stawów pojawia się pod pewnymi warunkami – jest to poważny powód, aby skonsultować się z lekarzem. Ważne jest, aby zdiagnozować chorobę na czas i rozpocząć leczenie, aby spowolnić rozwój procesu patologicznego.